Ein liten roman, og ein stor tekst

Ta hand om deg av Lars Ove Seljestad

Ta hand om deg er ein liten roman. Og ein stor tekst om dei viktige tinga.

Av: Lars Ove Seljestad

Vi møter ein romanforfattar som strevar med liv og skriving. Som ikkje får det til. I eit fortvila forsøk på å blåsa nytt liv i tekst og tilvere, drar han attende til byen han levde i før han blei forfattar. På vandring i byen som ein gong var hans, blir han nådelaust konfrontert med det forgjengelege. Med tida som har gått frå han. Men han finn også skinande minne om det som gjer det heile verdt.

Utdrag

Det første utrdraget er opninga av romanen og handlar om skrivebyen min Bremen. Og heiter, rett og slett Om skrivebyen min Bremen.

Det andre utdraget handlar om skriveprosessen min, metaforisk om skrivemetoden min, og om kva eg søker etter/opplever i skriveprosessen. Eg har kalla det Om  å skriva.

Det tredje utdraget handlar om den konkrete framskrivinga av diktet Ta hand om deg, min ven. Minnediktet som eg starta på natta etter at eg fekk veta at Jan Roar var død.

Eg har kalla det: Om å skriva diktet Ta hand om deg, min ven.

Om skrivebyen min Bremen

Eg vaknar tidleg om søndagsmorgonen. Det er

stillare i dag enn elles. Arbeidarane som driv og

renoverer gateløpet tvers overfor rommet mitt,

har tatt fri. Ingen motorar rusar på gata. Ingen

iltre pip frå ryggande gravemaskiner og lastebilar.

Men trikken kjem, bremsar ned ved haldeplassen

med eit langsamt, grovt, hakkande kvin.

   Og eg forstår no, når eg er tilbake, at det er ein

lyd eg har sakna.

   Det er den same lyden som eg har høyrt i eit

tidlegare liv. Den første gongen eg bur i Bremen.

Den gongen eg framleis er familiemann og bur i

universitetet sitt gjestehus i nabogata Hastedter

Heerstraße.

   Det er den einaste gongen eg har levd like ved

ei trikkeskjene, kjent korleis støyen og vibrasjo-

nane frå trikken som fer forbi, først er framande

og invaderande, men så, etter ei tid, blir vane, blir

noe ein kan stø seg mot.

   Først vaknar vi av morgontrikken som fer

forbi i halvfemtida. Ligg vakne og ventar på at

den siste regulære trikken skal kjøra forbi i halv

eitt-tida. I helgene vaknar vi av natt-trikken til

Sebaldsbrück, på veg opp til dei digre Mercedesfabrikkane.

   Sidan blir det noe vi knapt høyrer, anna enn

når vi sit på kjøkkenet, nærmast skjenene. Lyden

av metall mot metall blir kvardag. Blir slik det

skal vera. Som fuglesongen om våren når trea

hentar songfuglane sine heim etter ein lang vinter

I dei åra eg har brukt Bremen som skriveby,

har eg alltid budd i Viertel. Eg elskar den lange

gata som går gjennom det viltre kvartalet, Ostertorsteinweg,

som begynner oppe ved den gamle

bygrensa, ved den gamle byvekta, ved vollgravene

og restane etter dei gamle forsvarsverka og

Kunsthalle, og som sidan svingar seg nedover

forbi Sielwall, der junkiane og pønkarane ein

gong regjerte, til dei blei bytte ut med dei meir

tidsmessige afrikanske dopseljarane, før den rettar

seg ut og byter namn til Vor dem Steintor.

På skrivereisene mine har eg brukt å bu i Gästehaus

Peterswerder. I tolv år var eg stamgjest hos

Marion. Alltid på det same rommet. Alltid til

same tid. Skrivereisene til Gästehaus Peterswerder

var det kompasset eg navigerte livet mitt etter.

Der kleine Olymp var min heim borte frå heimen.

No bur eg, igjen, i ei gate der trikken går forbi

rett utom huset. Eg trur først at lyden av trikken

kjem til å bli ei plage. Støyen frå trikken kjem til

å forstyrra meg både i skrivinga om dagen og i

svevnen om natta, tenker eg.

   Men slik blir det ikkje. Trikkelydane fyller eit

sakn eg ikkje har visst at eg ber i meg. Eg nyt

å ligga vaken og lytta til den siste trikken som

fer forbi på veg attende til byen klokka halv eitt

om natta. Eg vaknar av den første trikken som

dundrar forbi på veg opp frå byen klokka halv

fem om morgonen. Der er morgontrikken, tenker

eg med svevnsmil, snur meg under dyna og søv

tilfreds vidare.

Om å skriva

Det å starta ein ny tekst er alltid eit usikkert tiltak.

Eg veit jo noe om det å skriva. Har gjort det

før. Eg har gitt ut fleire bøker, men samstundes

veit eg jo ikkje om eg kjem til å få det til igjen.

Kvart nytt skriveprosjekt ber i seg si eiga innebygde

muligheit for havari.

Eg har båt. Eg har fangstreiskap. Eg kan noe

om det å fiska. Har min eigen teknikk. Og likevel,

når eg ror ut på havet, veit eg aldri kva som

vil bita på kroken. Eg kan ligga der og duva i

båten, tenka at eg er på ei djupn som passar for

å få ein torsk, eller kanskje djupt nok til å få ei

lange eller ein uer. Men eg veit det ikkje. Det kan

vera andre ting som bit på også. I det mørke,

djupe vatnet kan det røra seg ukjende fiskar som

eg ikkje kjenner namnet på. Kanskje bit dei på?

Kanskje er det ingenting som bit på? Kanskje

set eg meg fast i botnen og alt eg drar opp, er

drit?

Eg tar med meg den lette, smekre ultrabooken.

Eg tar med meg noen bøker eg kan lesa i for å

finna inspirasjon. Eg tar med meg gamle tekstar

som eg ikkje har fullført, som eg kan arbeida vidare

med dersom eg står fast.

Men eg veit ikkje om eg kjem til å lykkast.

Fisk har sine faste plassar i havet. Ofte står dei

over grunner der det er meir mat å finna. Andre

stader får du ikkje eit napp. Heime i fjorden har

far lært meg kor dei gode fiskeplassane er. Eg har

lært kva med, kva for siktepunkt og merke i landskapet

eg skal styra etter for å få lagt båten på

akkurat den rette plassen.

Tårnrommet i Bremen er også eit med, inneheld

noen kjennemerke som gjer det lettare for meg å

finna staden der teksten nappar.

Eg er ein båt

utan vind.

Du var vinden.

Var det den leidi eg skulde?

Kven spør etter leidi

når ein har slik vind!

 

Det er denne kjensla eg leitar etter når eg skriv,

denne energien som driv meg bort frå det eg trur

eg skal skriva. I teksten kan det brått dukka opp

ei kraft – ein vind, ein energi, ein tanke eller ein

emosjon som eg ikkje veit eg har i meg. Det vaknar

eit begjær i teksten, ein tvang, ein straum. Eg

vil følgja med. Eg vil finna ut kva som skjer. Eg

vil driva inn på ein våg eg ikkje har visst om.

Det er det beste med skrivinga. Når min eigen

tekst overraskar meg og tar meg med bort til

plassar eg ikkje veit at eg har i meg, eller som eg

ikkje klarer å få kontakt med på annan måte enn

gjennom skrivinga. Dei gongene er eg, for ei lita

stund, fullt og heilt heime. Når teksten losnar,

drar i veg og tar meg med til stader eg ikkje visste

om, då er eg eit lykkeleg barn som skaper min

eigen stad i verda.

Om å skriva diktet Ta hand om deg, min ven

Då morgonsola gyller tretoppane, har eg fylt ut

fleire sider med tankar, kjensler og minne på

notatfunksjonen på iPhonen. Eg må gripa stunda,

ta tak i det som rører seg i meg, det som flyttar

seg i meg. Gjer eg ikkje det, vil det berre flyta

forbi. Lik tidas ustoppelege elv vil det som kjem

til meg om natta, bli borte, løysa seg opp. Bli til

ingenting. Gli, dag for dag, år for år, meir og meir

inn i gløymsla. Bli borte i det store rommet ingen

nokosinne kjem attende frå.

   Det er jobben min å halda det fast. Å fanga

augneblinken og skapa han om til tekst. Enno er

ikkje dei skrivne orda blitt tekst, men eg ser at det

er noe der inne, noe eg kan bruka, utvikla vidare.

Det er eit stoff som har potensial til å bli pusta

liv i.

   Før eg legg meg om morgonen, sender eg ein

e-post til redaksjonssekretæren i Klassekampen

og til illustratøren, Knut Løvås, fortel dei at eg,

like etter at eg sende den nye Paradoks-teksten

min, fekk veta at venen min Jan Roar Leikvoll

døydde same dagen.

   Eg ber dei om å venta med den første teksten,

skriv at eg er i gang med eit minneord som eg

håpar å bli ferdig med i løpet av helga.

Eg går og legg meg før Ane og ungane står opp.

Har ikkje lyst til å prata med noen. Vil berre

kvila, tenka, føla. Sova.

   Eg søv eit par timar. Ane og ungane er ferdige

med frukosten då eg står opp. Maten står framleis

på bordet. Eg kjenner inga matlyst. Drikk

noen koppar kaffi.

   Eg går inn på soverommet og grev fram den

berbare pc-en som ligg nedst i den grøne ryggsekken.

Vil vera i fred. Vil arbeida med orda eg

har skrive ned i løpet av natta. Eg har prøvd å

ordna dei på notatfunksjonen til mobilen, men

får inga oversikt.

   Ane og ungane går for å bada. Eg blir igjen

åleine oppe ved hytta. Hentar fram tankane og

kjenslene frå natta. Skriv dei om.

   Det blir eit dikt. Eit langt dikt om venskapen

mellom oss to forfattarspirene som møttest på

Skrivekunstakademiet for så lenge sidan. Dei to

gamle mennene, som jamvel om Jan Roar er tretten

år yngre enn meg, likevel er jamgamle.

   Eg skriv om nærleiken mellom oss. Dei frie,

uendelege samtalene som gir og tar alt ein har i

seg i stunda. Eg hentar fram galskapen, evna til

å flytta grenser, til å våga seg utanfor det som er

tillate. Låner orda til Jan Roar:

   Vi er ikkje heilt gode, vi to. Det er difor vi skriv.

   Eg skriv om kor modige vi er saman. Om Jan

Roar som gjer meg modig, hjelper meg til å tru på

mitt eige forfattarskap, styrken i det, viljen. Får

meg til å bli tryggare i å tenka at eg har noe i den

litterære hagen å gjera.

   Eg skriv om idyllen eg er i, sommarparadiset ute

på øya der ein ikkje kunne tru at noe vondt kan

ramma ein. Og så slår tora. Hausten og frosten

kjem. Med eitt slag er idyllen broten. Sommaren

er slutt. Eg sit åleine att, frysande og skrivande

gjennom natta.

   Eg sluttar diktet slik vi brukte å avslutta e-postane

våre:

   Ta hand om deg.

   Eg ser på det eg har gjort. Er usikker. Kan det

stå slik? Det er blitt eit langt dikt. Mange vers.

Kanskje for langt? Kanskje det er feil?

   Eg saknar skrivaren som står heime på soverommet

i Hagabråten. Ingenting er som kvitt

papir med svarte bokstavar på når ein skal vurdera

eigen tekst. Eg er avhengig av å sjå orda og

setningane mine på trykk, sitta med ein kulepenn,

ein tynn tusj eller ein blyant i handa når eg ryddar

i eigne tekstar.

   No må eg klara meg utan. Eg les det nye diktet

høgt for meg sjølv. Tar orda, prøvande, i munnen,

kjenner på klangen, flyt i rytmen. I mangel

av utskrift må tunga, stemma og pusten vera det

som avgjer om det er godt nok. Utan trykte ord

må kroppen min vera det som validerer og kvalifiserer

den nye teksten.

   Fleire gonger les eg teksten høgt. Fjernar eit

ord der det luggar, legg til eit nytt der det manglar,

stryk noen liner som ikkje fungerer, skriv inn

nye, byter om på rekkefølgja.

   Då eg synest at det høyrest riktig ut, lagrar eg

det nye diktet. For å vera sikker lagrar eg det

både på harddisken og på ein minnepinne som eg

stikk ned i den venstre bukselomma.

   Eg går inn på soverommet og legg meg. Prøver

å sova, men får det ikkje til. Eg står opp igjen.

   Dei andre kjem opp frå badinga. Drypande

våte. Glade kroppar etter friske sjøbad.

   Eg går ned på brygga. Vil vera åleine. Orkar

ikkje å vera omgitt av glede.